Login
Hasło
    
Opisy, zdjęcia, filmy
 


Yerba mate - Pić z umiarem


Yerba mate nazywa bywa także: herba mate, mate, erva mate, indiańskie caá mati, caá mate. To nic innego jak wysuszone, zmielone liście ostrokrzewu paragwajskiego, niekiedy również świeże, przygotowane do robienia naparu popularnego głównie w krajach Ameryki Południowej (Argentynie, Paragwaju, Urugwaju, Brazylii), także w niektórych krajach Bliskiego Wschodu, głównie w Syrii i Libanie. Zawartość kofeiny jest inna w różnych gatunkach yerba mate. Waha się ona od 0,7 do 2 procent. Picie yerba mate jest swoistym rytuałem. W Ameryce Południowej wita się nią nawet nieznanego przybysza. Yerba mate pita jest podczas spotkań rodzinnych lub w gronie przyjaciół. Jedna z osób podejmuje się serwowania (cebador), napełnia matero i przekazuje ją kolejnej osobie. Ta wypija cały napar i oddaje gospodarzowi, żeby uzupełnił naczynie i podał dalej.

Historia odkrycia

Legenda głosi, że Boginie Księżyca i Chmury przybyły zwiedzić Ziemię. Znalazły tam jaguara, który chciał je zaatakować. Zostały jednak uratowane przez starca, który w podzięce dostał nowy rodzaj rośliny, z którego może przygotować rewelacyjny napój.

Prawdziwa historia popularności napoju yerba mate sięga połowy XVII wieku. Wówczas w okolice dorzecza rzeki Parany dotarli misjonarze jezuiccy. Tereny te były wówczas zamieszkane przez indiańskie plemię Guarani. Misjonarze odkryli, że ulubioną używką miejscowych były liście pewnego gatunku wiecznie zielonego krzewu nazwanego później ostrokrzewem paragwajskim. Ich żucie likwidowało zmęczenie, rozjaśniało umysł i łagodziło uczucie głodu. Jezuici, doceniwszy zalety napoju przyrządzonego ze sproszkowanych liści i pędów, rozpropagowali go w Europie jako alternatywę sprowadzanej z Azji herbaty. Nazwa yerba mate została wymyślona najprawdopodobniej przez jezuitów i pochodzi od przekształconego łacińskiego słowa herba – zioło i mati, co w języku keczua oznacza tykwę, w której parzy się zioło. Indiańska nazwa naparu to caá. Misjonarze zaczęli zakładać plantacje owego tajemniczego krzewu, które stały się po czasie jednym z filarów finansowania zakonu aż do jego upadku w 1773 roku. Po tym wydarzeniu plantacje odeszły w niepamięć, aż do roku 1892, kiedy to pierwszą swoją hodowlę założył w Paragwaju Frederico Neumann. Ponownie rozpowszechnił on yerba mate tak, że stała się ona narodowym napojem Paragwaju, Argentyny, Urugwaju i Brazylii.

Rewelacyjny skład

Skład chemiczny yerba mate jest od lat przedmiotem badań i analiz największych i najsławniejszych laboratoriów świata. Badania wykazały, że w skład tego krzewu wchodzi około 200 lotnych substancji chemicznych. Yerba mate wykorzystywana jest w medycynie między innymi jako stymulator centralnego ośrodka nerwowego, środek moczopędny, przeciwreumatyczny i wspomagający przemianę materii. Określana jest ponadto jako środek: ściągający, napotny oraz przeciwgorączkowy, zawiera liczne witaminy i minerały. Jest także bogatym źródłem żywic, włókien i olejków eterycznych. Zawiera karoten, witaminę A, C, E, B1, B2, ryboflawinę, kwas nikotynowy, pantotenian, witaminę H, magnez, wapń, żelazo, sód, potas, krzem, fosforany, siarkę, kwas chlorowodorowy, chlorofil, cholinę i inozytol. Poza podstawowymi substancjami odżywczymi mate jest bogata w tzw. ksantynyny. To właśnie ich obecność zwraca uwagę naukowców. Najpopularniejszymi ksantynami obecnymi w yerba mate są: mateina oraz kofeina. Chociaż ksantyny mają podobny skład chemiczny, każda z nich ma indywidualne właściwości. Mateina posiada najlepszą możliwą kombinację właściwości wśród rodziny ksantyn. Stymuluje centralny układ nerwowy, nie powodując przy tym uzależnienia (w przeciwieństwie do większości ksantyn). Wpływa ponadto relaksująco na obwodowe naczynia krwionośne, obniżając ciśnienie krwi bez silnego wpływu na rdzeń przedłużony i serce (inne ksantyny mają taki wpływ). Zaobserwowano zdecydowany wpływ na poprawię zdolności psychomotorycznych bez działań depresyjnych, charakterystycznych dla innych ksantyn. Zawartość kofeiny w yerba mate jej tak niewielka, że potrzeba by 100 torebek herbaty, aby zawartość kofeiny była równa szklance kawy. Dlatego też pobudzające działanie yerba mate nie pochodzi z kofeiny. Właściwość charakterystyczna dla wszystkich ksantyn to delikatne rozluźnienie mięśni. Ksantyny są dobrymi rozszerzaczami oskrzeli, dzięki czemu są z powodzeniem stosowane w leczeniu astmy.

Skład yerba mate

  • witamina B1 (przyspiesza gojenie się ran i wykazuje działanie uśmierzające ból),
  • witamina B2 (współdziała w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego, błon śluzowych, dróg oddechowych, śluzówki przewodu pokarmowego, nabłonka naczyń krwionośnych i skóry),
  • kwas nikotynowy (hamuje toksyczne działanie związków chemicznych i leków, reguluje poziom cholesterolu we krwi, działa korzystnie na system nerwowy i stan psychiczny, poprawia ukrwienie skóry i kondycję włosów),
  • pantotenian (przyspiesza gojenie ran, zapobiega przemęczeniu i usprawnia układ sercowo-naczyniowy, nerwowy i pokarmowy, uczestniczy w regeneracji tkanek, poprawia pigmentację i stan włosów),
  • witamina H (wspomaga funkcje tarczycy, przemianę dwutlenku węgla, wpływa na właściwe funkcjonowanie skóry oraz włosów),
  • witamina A (działa pozytywnie na kości, wzrok, skórę, włosy i paznokcie),
  • witamina C (ułatwia gojenie się wszelakich ran, złamań, hamuje tworzenie się sińców, powstawanie krwotoków, krwawień dziąseł, podnosi odporność na zakażenia, uszkodzenia oraz na choroby),
  • witamina E (bierze udział w dostarczaniu składników odżywczych do komórek. Pomocna w leczeniu męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych oraz chorób serca),
  • potas (reguluje równowagę wodną organizmu i utrzymuje prawidłowy rytm serca, ułatwia jasne myślenie, polepszając zaopatrzenie mózgu w tlen),

Nadmiar szkodzi

W napoju yerba mate przyrządzanym w tradycyjny, południowoamerykański sposób i pitym w ilościach, które zwykle spożywa się w Ameryce Południowej, występuje dawka silnie rakotwórczych policyklicznych węglowodorów aromatycznych porównywalna z dawką dostarczaną organizmowi przez osobę palącą paczkę papierosów dziennie. Należy zauważyć, iż tradycyjny sposób przyrządzania napoju wiąże się z zalewaniem wodą tej samej porcji liści kilkanaście razy i wypijaniem wszystkich otrzymanych porcji napoju. Nie wykazano jednak, aby okazjonalne wypicie filiżanki yerba mate przygotowanej z jednorazowo użytej porcji liści narażało pijącego na większą ilość policyklicznych węglowodorów aromatycznych niż ilości znajdowane w produktach stosowanych w zwyczajnej amerykańskiej diecie.

Wykazano jednak, iż yerba mate ma działanie obniżające cholesterol, ochronne wobec komórek wątroby, stymulujące ośrodkowy układ nerwowy, moczopędne i korzystne wobec układu sercowo-naczyniowego. Stosowanie yerba mate sugeruje się w leczeniu otyłości. Yerba mate chroni ponadto DNA przed oksydacją

Zaparzanie yerba mate

Yerba mate podawana jest w naczynkach zwanych mate oraz guampa. Mate może być wykonane z tykwy, ceramiki lub z drewna. Z kolei guampa jest to naczynie zrobione z rogu bawolego lub nawet krowiego kopyta. Susz roślinny wsypuje się w ilości od 1/4 do 3/4 objętości naczynia, a następnie wykonuje się szereg czynności mających na celu odpowiednie ułożenie zmielonych liści i łodyg. Właśnie w tym celu naczynie przykrywa się i odwraca do góry dnem, a następnie parę razy potrząsa. Kolejnym krokiem jest delikatne odwrócenie matero w pozycję wyjściową tak, aby susz zgrupował się po jednej stronie naczynka, tworząc skos. Po odpowiednim przygotowaniu naczynia można umieścić w nim rurkę bombillę służącą do picia, zakończoną filtrem (sitkiem lub sprężynką). Następuje zalanie wodą. Musi być to koniecznie woda ostudzona (65-80°C). Aby otrzymać ostudzony wrzątek, należy odczekać po zagotowaniu wody nie krócej niż 10 minut, jednak w Paragwaju ludzie zalewają yerba wodą o temperaturze oscylującej wokół 80 stopni do 85 stopni włącznie. Pierwsze zalanie wykonuje się małą ilością wody – aby cały susz ją wchłonął. Po pewnym czasie wodę dolewa się do pełna. Napar można uzupełniać nawet kilkanaście razy, dopóki nie straci swojej mocy. Są różne sposoby przygotowywanie yerba mate, np. argentyński i urugwajski. Różnią się użytymi naczynkami i bombillami oraz sposobem jej umieszczenia w suszu. Dla gotowych na eksperymenty godna polecenia jest mate de leche. Jest to sposób przyrządzania yerba mate, polegający na użyciu mleka zamiast wody. Wystarczy wsypać do naczynka odpowiednią ilość suszu, po czym zalać go ciepłym mlekiem. Tak przygotowany napój, prócz wszystkich właściwości mate, jest dodatkowo wzbogacony właściwościami odżywczymi pochodzącymi z mleka.

Odmiany yerba mate

Odmianą mate jest tereré – napój popularny w Paragwaju. Różnica polega na tym, że zalewany jest bardzo zimną wodą, zamiast gorącej; podawany często z cytryną lub innym owocem cytrusowym; dobrze orzeźwia. Inną odmianą yerba mate zwana jest mate russo, nazywana od pijących ją na początku XX wieku przybyszów z Rosji, którzy w Brazylii dolewali do niej duże ilości soku, np. pomarańczowego. Cachamate to argentyńska mieszanka ziołowa. Zawiera 60 procent yerba mate, 27 procent mięty polnej, 3 procent rumianku i inne zioła. Przeznaczona do picia na zimno. Łagodzi dolegliwości żołądkowe. Campesino to paragwajska yerba mate dość często serwowana z anyżem. Nobleza Gaucha to popularny argentyński gatunek yerba mate. Drobno cięty i charakteryzujący się mocnym głębokim smakiem i intensywnym działaniem pobudzającym.



Pokaż wszystkie artykuły...